काठमाडौं -दशनामी गिरि भनेको दशनामी संन्यासी परम्परा अन्तर्गत पर्ने एक प्रमुख संन्यासी उपनाम (उपसम्प्रदाय) हो। संक्षेपमा बुझ्दा दशनामी परम्परा के हो? दशनामी संन्यासी परम्पराको स्थापना आदि शंकराचार्यले गरेका हुन्। यस परम्परामा संन्यासीहरूले १० वटा नाम (दश नाम) धारण गर्छन्।
१० नाम यस्ता छन्:
गिरि,पर्वत,सागर,तीर्थ,आश्रम,भारती,सरस्वती,पुरी,अरण्य,वन,यी सबैलाई मिलाएर दशनामी भनिएको पुर्ख्यौली भनाईहरू सोही बुकमा उल्लेख गरिएको छ। उक्त बुक लेखनमा गिरि को अर्थ
गिरि संस्कृत शब्द हो ।अर्थ: पहाड / पर्वत“गिरि” उपनाम धारण गर्ने संन्यासीहरू प्रायः शैव (भगवान् शिवको उपासक) हुन्छन्।नेपालमा प्रयोगनेपालमा “गिरि” थर संन्यासी परम्पराबाट आएका परिवारहरूमा पाइन्छ । कतिपयले पछि गृहस्थ जीवन अपनाएर थरको रूपमा प्रयोग गरेका छन् ।

सही बुकमा दशनामी गिरि सम्बन्धी थप विस्तृत जानकारी यसरी गरिएको छ ।
१) दशनामी गिरि परम्पराको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
दशनामी संन्यासी परम्पराको स्थापना आदि शंकराचार्य (ई.सं. ८औँ शताब्दी) ले हिन्दू दर्शनको अद्वैत वेदान्त फैलाउने उद्देश्यले गरेका हुन्।
यस परम्पराले संन्यासीहरूलाई एउटै धार्मिक अनुशासन, आचार र पहिचानभित्र बाँध्यो।
गिरि नाम विशेषतःहिमाल, पहाड र वन–क्षेत्रमा तपस्या गर्ने शैव दर्शनमा केन्द्रित संन्यासी समूहलाई जनाउँथ्यो।
२) गिरि संन्यासीहरूको धार्मिक दर्शन इष्टदेव:

भगवान् शिव दर्शन: अद्वैत वेदान्त (ब्रह्म सत्य, जगत् मिथ्या) जीवन उद्देश्य:मोक्ष प्राप्ति,इन्द्रिय संयम सांसारिक मोह त्याग,ध्यान, योग र तपस्याद्वारा आत्मज्ञान
३) मठ प्रणाली र गिरि संन्यासी
आदि शंकराचार्यले भारतका चार दिशामा चार प्रमुख मठ स्थापना गरेःश्रिङ्गेरी (दक्षिण),द्वारका (पश्चिम),पुरी (पूर्व) बद्रीनाथ/जोशीमठ (उत्तर) गिरि, पर्वत र सागर समूह प्रायः जोशीमठ (उत्तराखण्ड) सँग सम्बन्धित मानिन्छन्। नेपालका धेरै गिरि परम्परागत रूपमा उत्तर मठ प्रणालीसँग जोडिएको पाइन्छ।
४) नेपालमा दशनामी गिरि
नेपालमा गिरि समुदायःमुख्यतः पहाडी क्षेत्र ऐतिहासिक रूपमा साधु–संन्यासीबाट गृहस्थमा आएका ब्राह्मणसरह संस्कार (व्रतबन्ध, श्राद्ध आदि) पालना गर्ने कतिपय गिरि परिवारहरूःपुजारी,योगी संस्कृत अध्येता राजदरबार वा मठसँग सम्बन्धित
५) गिरि थर कसरी गृहस्थमा आयो?
मूलतः संन्यासी थर भए पनि समयक्रममाःराजकीय संरक्षण,सामाजिक आवश्यकता,वंश निरन्तरताका कारणकेही संन्यासीहरूले संन्यास त्यागेर गृहस्थ जीवन अपनाए,र गिरि थर वंशानुगत रूपमा चल्न थाल्यो।यसरी आजको समाजमा “गिरि” थर संन्यासी मूल भएको गृहस्थ समुदायको रूपमा स्थापित छ।
६) गिरि र अन्य दशनामी नामबीचको भिन्नता,धार्मिक दृष्टिले सबै बराबर हुन्। भिन्नता मुख्यतःमठ परम्परा,तपस्या क्षेत्र,ऐतिहासिक भूमिका मा आधारित हुन्छ।

७) सामाजिक र सांस्कृतिक पहिचान शैव संस्कार बलियो,शिवरात्रि, तीज, बालाचतुर्दशी आदिमा विशेष आस्था,योग, ध्यान र वैदिक कर्ममा रुचि यदि तपाईं चाहनुहुन्छ भने मःगिरि थरको वंशावली खोज्ने तरिका ,गिरि र ब्राह्मणको भिन्नता,दशनामी गिरि सम्बन्धी शास्त्रीय प्रमाण,नेपालमा गिरि समुदायको कानुनी/सामाजिक स्थिति यी सम्पूर्ण कुराहरू समेटेर इतिहासकै रूपमा विमोचन कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। उक्त कार्यक्रमका संयोजक ललित गिरीका अनुसार यस बुकमा लोप हुन लागेका गिरिबन्धुको सम्पूर्ण सामाजिक आर्थिक धार्मिक सांस्कृतिक परम्परागत रुपमा चलि आएका रितिरिवाजहरूलाई समेट्दै यसको जगेना कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने विषयवस्तुमा रहे किताब छापेर विमोचन कार्यक्रम गरिएको हो।

वंशावली समाज भगवत टिकानारायण जितबहादुर गिरी एकता अभियान समिति २०७६ को वंशावली पुस्तक विमोचन तथा जेष्ठ वंशजलाई अभिनन्दन कार्यक्रम पौष १५ गते मझेरी क्याफे लाईभ सेकुवा गठ्ठाघर मा सम्पन्न भएको छ ।